Ontwikkelingen Kansrijke Start in het Aanvullend Zorg- en Welzijnsakkoord (AZWA)

In de brede SPUK GALA zijn middelen beschikbaar gesteld voor Kansrijke Start. Deze middelen zijn bestemd voor:
Het vormen, versterken en behouden van coalities;
Het vaker inzetten van effectieve interventies voor (toekomstige) ouders in een kwetsbare situatie;
Het maken van regionale samenwerkingsafspraken.

Daarnaast zijn er vanuit het IZA middelen beschikbaar gesteld aan gemeenten voor o.a. het vormgeven van regionale coördinatie op de verschillende ketenaanpakken. Deze middelen zitten in de SPUK IZA en kunnen ook ingezet worden voor het vormgeven van de regionale samenwerking voor Kansrijke Start.

Ook vanuit het AZWA komen middelen beschikbaar, specifiek voor een aantal directe onderdelen die raken aan Kansrijke Start als ook wederom voor regionale coördinatie. Hoe de verdeling van de middelen eruit komt te zien (lokaal/regionaal, verdeelsleutel) en via welk financieringsinstrument de middelen beschikbaar worden gesteld wordt de komende periode uitgewerkt. Voor het jaar 2026 zijn de AZWA-middelen voor Nu Niet Zwanger toegevoegd aan de brede SPUK GALA.

Hoe deze middelen lokaal dan wel regionaal worden ingezet is afhankelijk van afspraken die gemaakt zijn en worden in de regio. Deze afspraken kunnen dus ook per regio verschillen.

Voor alle basisfunctionaliteiten wordt gewerkt aan een handreiking. Dus ook voor de aanpak Kansrijke Start. In de handreiking zullen we nader stilstaan bij de verdeling landelijk-regionaal-lokaal.

Kansrijke Start is onderdeel van de regionale preventie-infrastructuur. In het AZWA zitten middelen voor regionale coördinatie. Deze zijn echter niet specifiek gelabeld voor Kansrijke Start. Afspraken over de invulling van de regionale coördinatie worden in de regio gemaakt.

De definitie van een basisfunctionaliteit is uitgewerkt in het begrippenkader basisfunctionaliteiten:

• Een basisfunctionaliteit is een landelijk afgesproken, minimaal noodzakelijke functie op het snijvlak van zorg en sociaal domein en/of publieke gezondheid (onder andere op de IZA-/GALA-ketenaanpakken). De samenwerking vanuit de domeinen zorg, sociaal en publieke gezondheid is hierbij noodzakelijk.
• De basisfunctionaliteit is een ketenaanpak of netwerkaanpak bestaande uit meerdere onderdelen. In elk geval inzet gericht op het:
  1) opsporen en signaleren van problemen (breder dan sec zorg)
  2) handelen: ondersteuning – en waar nodig zorg – bieden en/of dat bijschakelen om
  3) zwaardere zorg en ondersteuning te voorkomen.
• Een noodzakelijke voorwaarde om een basisfunctionaliteit te zijn is dat er coördinatie is tussen de verschillende onderdelen.
• Per basisfunctionaliteit zijn diverse interventies of activiteiten mogelijk – passend bij de context in de regio.
• Een basisfunctionaliteit is gekoppeld aan één of meerdere van de centrale AZWA-leefgebieden: kansrijk opgroeien, gezonde leefstijl, mentale gezondheid, vitaal ouder worden en gezondheidsachterstanden verminderen.

Een basisfunctionaliteit kent structurele financiering en heldere afspraken over de randvoorwaarden, waaronder verankering in de basisinfrastructuur.
De afspraak in het AZWA is dat basisfunctionaliteiten in elke regio of gemeente ingevuld en beschikbaar zijn voor inwoners.
Voor Kansrijke Start zijn in het AZWA op dit moment 3 basisfunctionaliteiten opgenomen:

• Ketenaanpak Kansrijke Start als geheel
• Integrale gezinspoli
• Nu Niet Zwanger

Voor alle drie de basisfunctionaliteiten zijn op dit moment handreikingen in ontwikkeling, planning is dat zij eind Q1 afgerond zijn. In de handreiking worden o.a. doel, doelgroep, beschikbare interventies en welke samenwerkingsafspraken moeten worden gemaakt opgenomen.
Daarnaast is er een ontwikkelagenda (kunnen basisfunctionaliteit worden) waar Rookvrije Start op staat met middelen vanaf 2027 t/m 2029.

Zorgverzekeraars Nederland (ZN) is een van de ondertekenaars van het AZWA. Het is aan ZN om de individuele zorgverzekeraars mee te nemen in deze transformatie. In het AZWA is afgesproken dat partijen in de regio (waaronder de zorgpartijen) de afspraken concreet uitwerken in een regionale werkagenda.
Op dit moment wordt een landelijke werkgroep voor Kansrijke Start ingericht. Ook ZN maakt daar onderdeel van uit, net als bijvoorbeeld VNG en GGD GHOR. Knelpunten in de implementatie/uitvoering zullen daar besproken worden.
Het is helpend als de zorgverzekeraar onderdeel is van de regionale coalitie, eventuele knelpunten kunnen dan goed zichtbaar gemaakt worden. De rol van de zorgverzekeraar komt op hoofdlijnen terug in de handreiking van de basisfunctionaliteiten

In het AZWA hebben partijen afgesproken welke functies in de samenwerking tussen medisch en sociaal domein basisfunctionaliteit zijn, en dus in elke regio of gemeente ingevuld en beschikbaar moeten zijn. Gemeenten, zorgverzekeraars en aanbieders van zorg en ondersteuning zijn hierop wederzijds aanspreekbaar. In de werkagenda behorend bij het regioplan werken partijen in het sociaal domein en zorgpartijen uit welke (gezondheids)doelen bereikt moeten worden, hoe de basisfunctionaliteiten hiervoor ingezet worden en hoe de onderlinge samenwerking in hun regio concreet georganiseerd is. Zij maken gebruik van een ‘gereedschapskist’ met effectieve aanpakken/interventies op het snijvlak zorg/sociaal (het hoe) welke regionaal en lokaal geïmplementeerd worden. Lokaal wordt bepaald welke interventie ingezet wordt om invulling te geven aan de basisfunctionaliteit.

Gemeenten ontvangen sinds 2022 financiële middelen van het Rijk voor Kansrijke Start. Deze middelen blijven structureel beschikbaar voor gemeenten.

Met de komst van het AZWA komen er structureel (extra) middelen beschikbaar voor Nu Niet Zwanger (als onderdeel van de basisfunctionaliteit Kansrijke Start). In 2026 zijn deze middelen toegevoegd aan de brede SPUK GALA. Hoe deze middelen vanaf 2027 richting gemeenten gaan is op dit moment onderwerp van gesprek.

De Integrale Gezinspoli is een vorm van sociale geboortezorg, geïntroduceerd in Den Haag. Het is een plek waar (toekomstige) gezinnen uit het ziekenhuis met zowel medische als sociale kwetsbaarheden geholpen worden door professionals uit het medisch en sociaal domein. Het doel van de Integrale Gezinspoli is dat (toekomstige) gezinnen en hun (informele en formele) netwerk beter in beeld zijn en betrokken professionals uit medisch en sociaal domein elkaar beter kunnen vinden.
Middelen voor de integrale gezinspoli zijn vanaf 2027 in een opbouwende fase beschikbaar.
Voor alle basisfunctionaliteiten uit het AZWA worden op dit moment handreikingen opgesteld. Ook voor de integrale gezinspoli is dat het geval (als onderdeel van de aanpak Kansrijke Start). De planning is dat de handreikingen eind Q1 gereed zijn.

Onderdeel van het AZWA is dat in het sociaal domein een basisinfrastructuur (D6 AZWA) wordt ingericht ter ondersteuning van de uitvoering van basisfunctionaliteiten.

Kansrijke Start is als basisfunctionaliteit in het AZWA onderdeel van het versterken van de samenwerking medisch-sociaal (D5), de lokale coalities Kansrijke Start zijn onderdeel van de basisinfrastructuur (D6). Via het AZWA zijn structureel middelen beschikbaar voor Kansrijke Start.
Gemeenten, zorgverzekeraars en aanbieders van zorg en ondersteuning zijn hierop wederzijds aanspreekbaar. In de werkagenda behorend bij het regioplan werken partijen in het sociaal domein en zorgpartijen uit welke (gezondheids)doelen bereikt moeten worden, hoe de basisfunctionaliteiten hiervoor ingezet worden en hoe de onderlinge samenwerking in hun regio concreet georganiseerd is. Hoe de overdracht, afstemming en communicatie plaatsvindt hangt dus af van de afspraken die daarover lokaal en regionaal gemaakt zijn/worden.