Als hoogleraar en gynaecoloog onderzoekt Hilmar Bijma hoe wetenschap en praktijk elkaar kunnen versterken. Dat gebeurde ook binnen Samen Groeien 010, een project dat werkte aan een integraal netwerk voor (aanstaande) ouders in kwetsbare omstandigheden tijdens de eerste 100 + 1.000 dagen van een kind.
In het interview vertellen Hilmar Bijma en onderzoeker Sushma Munshi dat het begrip kwetsbaarheid zorgvuldig gebruikt moet worden. Volgens Bijma zijn veel ouders die in moeilijke omstandigheden leven juist bijzonder veerkrachtig. “De vrouwen in een kwetsbare situatie bij mij op de poli komen, zijn zelf allesbehalve kwetsbaar. Eerder strijdlustig om dwars door die moeilijkheden heen het beste voor hun ongeboren kind te doen.”
Werkelijkheid versus praktijk
Munshi zag datzelfde terug in het actieonderzoek, waarin ouders en professionals samen optrokken. “De werkelijkheid is altijd ingewikkelder dan het beschreven beleid.” Die praktijkervaring liet zien dat de term kwetsbare zwangerschap voor professionals soms behulpzaam is, maar voor ouders anders kan voelen.
“De term ‘kwetsbare zwangerschap’ is handig voor professionals, maar voelt voor veel ouders juist beladen of zelfs veroordelend.” Beiden benadrukken dat goede ondersteuning begint met verbinding, erkenning en het zien van mogelijkheden. Dat is niet alleen belangrijk voor ouders zelf, maar ook omdat stress tijdens de zwangerschap gevolgen kan hebben voor de ontwikkeling van het kind.
Minder drempels, meer samenwerking
Een belangrijk doel van het project was het verminderen van stress door zorg en ondersteuning beter op elkaar af te stemmen. Volgens Bijma moesten ouders vaak langs veel verschillende loketten en waren organisaties onvoldoende met elkaar verbonden. Hilmar: “Voor sommige mensen is het telkens een puzzel hoe ze überhaupt op de poli kunnen komen. Dat geeft stress. Daarnaast waren er te veel ambtelijke loketten en te veel partijen die naast elkaar werkten in plaats van samen voor de cliënten in de bres te springen.” Daarom werd ingezet op een loket-overstijgende aanpak, waarbij professionals gezamenlijk kijken wat een gezin nodig heeft. Soms kregen ouders ondersteuning van een vaste coach, die hen helpt regie op te bouwen en steeds meer zelf zaken te regelen.
Zoals Bijma het samenvat: “Als je verandering wilt bereiken, moet je kijken naar wat wél kan. Dan focus je op iemands kracht in plaats van kwetsbaarheid.”

Hilmar Bijma
Gynaecoloog aan het Erasmus MC
Samen leren en verbeteren
Volgens Munshi heeft het project veel opgeleverd. Samen met ouders, zorgprofessionals, de gemeente en maatschappelijke organisaties werd een leernetwerk opgebouwd waarin kennis wordt gedeeld en nieuwe samenwerkingen ontstaan. Overdrachten tussen verschillende zorgverleners verlopen beter en professionals hebben meer begrip gekregen voor elkaars uitdagingen.
“Professionals weten elkaar nu beter te vinden, wisselen kennis uit en zetten zelf onderlinge samenwerkingen op.” Ook Bijma noemt de blijvende resultaten: een stevig leernetwerk, praktische hulpmiddelen zoals praatplaten en infographics, en meer inzicht in de cliëntreis van zwangeren. Daardoor is voor professionals duidelijker geworden wie waarvoor verantwoordelijk is.
Sushma Munshi
Onderzoeker aan het Erasmus MC
Ouders als volwaardige partners
Een belangrijke succesfactor was volgens beide geïnterviewden de samenwerking vanaf het eerste moment. Niet alleen professionals en organisaties, maar ook ouders dachten mee en namen deel aan de besluitvorming. Daardoor werden beleid en praktijk voortdurend aan elkaar getoetst en bleef het perspectief van ouders centraal staan. “Bij elke stap zat de blik en ervaring van de ouders erin. Dat heeft geholpen om het beleid en de ouders samen te brengen.”
Blijvende uitdaging
Tegelijkertijd blijft het een uitdaging om de samenwerking duurzaam te verankeren, vooral door personeelswisselingen in de wijk. Nieuwe collega’s moeten steeds opnieuw worden meegenomen in het belang van gezamenlijk werken. Juist daarom is het belangrijk het opgebouwde netwerk actief te blijven onderhouden.
Over het landelijke KOOZ-netwerk zijn Bijma en Munshi positief. Vooral de kennisuitwisseling, praktische hulpmiddelen en nieuwe samenwerkingen bleken waardevol voor hun werk en onderzoek. Samen iets concreets oppakken, aldus Bijma, helpt om kennis en ervaring bij elkaar te brengen en elkaar inhoudelijk verder te helpen.
Dit interview is ingekort. Lees de volledige versie in de artikelenreeks 12 samenwerkingsverbanden leveren mooie opbrengsten op voor de lokale praktijk Deze link opent in een nieuw tabblad. Op de ZonMw-website vind je nog meer kennis voor een Kansrijke Start Deze link opent in een nieuw tabblad; een overzicht van projecten (met subsidie van ZonMw) die bijdragen aan een kansrijke start voor, tijdens en na de zwangerschap.