Een baby krijgen is het mooiste wat er is. Toch? Niet alle (aanstaande) moeders ervaren dat zo. Psychische klachten of depressieve gevoelens kunnen hen overvallen. “Ik sliep niet meer en het lukte nauwelijks om voor mijn kind te zorgen,” vertelt Saskia Assenbroek. Aandacht voor de mentale gezondheid van ouders hoort onmiskenbaar bij een Kansrijke Start van een kind. Wat mag je van geboortezorgprofessionals verwachten?
Haar hele leven droomde Saskia er al van om moeder te worden. Toen het eenmaal zover was, viel het haar bijzonder zwaar. “Een moederinstinct? Dat was nergens te bekennen. De kraamweek was een drama en het werd alleen maar erger.”
Paniekaanval
Saskia had nauwelijks eetlust, sliep niet meer en had weinig tot geen interesse in haar kind. Ondertussen viel hun dochter teveel af en huilde ze veel. “Misschien was het de spanning omdat alles zo nieuw was”, dacht Saskia. “Iedereen zei dat het wat langer duurde om te wennen, maar dat het wel goed zou komen.”
Dat kwam het niet. Na een paar dagen kreeg ze een eerste paniekaanval. Ze dacht dat ze dood zou gaan. Daarna durfde ze amper meer alleen te zijn met haar dochter, ze wilde de deur niet uit en kon uiteindelijk alleen nog maar in bed liggen. “Mijn moeder had een depressie gehad toen ze zwanger was van mij, dus dat heb ik verteld aan de huisarts toen zij op huisbezoek kwam. Ook de verloskundigen, de kraamzorg en het consultatiebureau zagen dat het niet goed met mij ging. Ik kreeg daarom extra kraamzorg en extra huisbezoeken van de jeugdverpleegkundige. Echter, niemand kwam echt in actie of durfde het woord ‘depressie’ te gebruiken.”
Eén op de vijf
Bijna een kwart van de zwangeren ervaart mentale klachten, zoals lichte somberheid, gevoelens van angst of stress, zo blijkt uit de monitor mentale gezondheid van het Trimbos Instituut. Dat is op zich niet vreemd, want in korte tijd maakt iemand veel emotionele en lichamelijke veranderingen door. Maar de klachten moeten wel serieus genomen worden. Eén op de vijf vrouwen kampt met depressieve klachten ná de zwangerschap. Bij een op de twaalf vrouwen zijn dat matige tot ernstige depressieklachten. Saskia: “Je zou verwachten dat professionals in de geboortezorg goed weten waar ze op moeten letten en tijdig ingrijpen. Maar dat is lang niet altijd zo.”
Afwachten
Ook bij Saskia werd er (te) lang afgewacht. Het meest beangstigende aan de hele periode vond Saskia dat ze alle vertrouwen in zichzelf kwijtraakte, want ze begreep niet wat er met haar aan de hand was. De huisarts besloot uiteindelijk na zeven weken antidepressiva voor te schrijven, naast de slaapmedicatie die ze al kreeg, en verwees haar door naar de geestelijke gezondheidszorg. Toen haar dochter inmiddels tien weken oud was, kon ze daar terecht en werd bij haar een postnatale depressie vastgesteld. Alle puzzelstukjes vielen toen voor haar op zijn plek. “Eindelijk erkenning. Terwijl ik voor mijn gevoel al heel snel en duidelijk had aangegeven dat het niet goed met me ging.”
Na de diagnose had Saskia nog een lange weg te gaan om uit haar depressie te komen. Ze kreeg individuele therapie, groepstherapie, thuisbegeleiding en medicatie. Stapje voor stapje leerde ze weer naar buiten te gaan en kwam haar gevoel een beetje terug. Het duurde bijna twee jaar voor alle antidepressiva was afgebouwd. “Ik kon weer leven en genieten. Eindelijk voelde ik echte liefde voor mijn kind.”
Bij haar volgende zwangerschap waren de zorgprofessionals wel heel alert. Het kon niet voorkomen dat ze opnieuw in een depressie terechtkwam. Al was die gelukkig een stuk milder omdat de juiste hulp nu sneller werd ingeschakeld.
Niks aanpraten
Achteraf heeft Saskia zichzelf vaak de vraag gesteld: ‘Hebben de zorgverleners wel echt gezien hoe slecht het met mij ging?’ Ze besloot op zoek te gaan naar het antwoord op die vraag. “Ze hadden gezien dat het niet goed ging, maar ze wilden mij geen depressie aanpraten. De verloskundige, het consultatiebureau, de huisarts, maar ook mijn familie: niemand had voldoende zicht op mijn situatie en niemand voelde zich echt verantwoordelijk. De regie werd bij mij gelaten, maar het was een taak waar ik niet toe in staat was.”
Meer kennis
Saskia besloot over haar ervaringen een boek te schrijven ‘Heb je mij gezien?’, waarin ook experts aan het woord komen vanuit hun eigen vakgebied. Zij vertellen hoe de zorg en behandeling van moeders met depressieve klachten beter kan en moet. Het geeft handreikingen voor verdieping en is ook een oproep aan alle geboortezorgprofessionals en coalities Kansrijke Start om de klachten van (aanstaande) moeders serieus te nemen en op te pakken. “Het gaat om meer kennis en betere scholing, zodat je weet wanneer je als professional aan de bel moet trekken”, aldus Saskia. Zelf geeft ze als ervaringsdeskundige ook lezingen en gastlessen aan professionals in de geboortezorg.
In sommige regio’s wordt gebruik gemaakt van een vragenlijst voor vrouwen die net moeder zijn geworden om inzicht te krijgen in hun mentale gezondheid. “Bij mij begonnen de klachten achteraf gezien al tijdens de zwangerschap, maar soms begint dit pas na de bevalling. Je wilt dat zij ook gezien worden en dat er hulp komt.”
Het begrip kwetsbaarheid
De stapeling van meerdere problemen, zoals bijvoorbeeld een beperkt sociaal netwerk, armoede of onvoldoende toekomstperspectief kunnen depressieve klachten versterken. Saskia wil benadrukken dat niet alleen gezinnen in een kwetsbare situatie risico lopen. “Ook hoogopgeleide moeders met een goed inkomen kunnen bijvoorbeeld mentale klachten krijgen.”
En vergeet ook de vaders niet. Saskia: “Ook zij kunnen een depressie krijgen na de geboorte van hun kind. De klachten laten zich meestal wel op een andere manier zien: ze zijn sneller boos of prikkelbaar en vluchten bijvoorbeeld in werk, sport of alcohol.”
Moeders (en vaders) die zich gespannen, onrustig of onzeker voelen, kunnen in verschillende regio’s terecht bij een MamaKits-spreekuur. Saskia: “Ouders kunnen laagdrempelig en zonder kosten een paar gesprekken voeren met een deskundige. Als het nodig is, kunnen ze van vanuit dit spreekuur verdere hulp en ondersteuning krijgen. Zo zorg je ervoor dat zij wél worden gezien en dat draagt ook bij aan een kansrijke start voor het kind.”