Stel, je komt als verloskundige bij een gezin thuis en zodra je binnenkomt valt je oog op een enorme stapel ongeopende brieven in de hal. Hoewel de spulletjes voor de baby geregeld zijn, vraag je je af of er misschien problemen zijn in het gezin. Hoe breng je dat op een goede manier ter sprake?
De ene cliënt vertelt honderduit bij de intake, de ander is juist heel gesloten over de eigen situatie en achtergrond. “Het is de kunst om verder te vragen als je vermoedt dat er meer speelt”, zegt verloskundige Dorien Huisman. “Dat is best lastig, want je werkt solistisch en voert de gesprekken met je cliënt meestal alleen.”
Handelingsverlegen
Handelingsverlegenheid kan dan zeker een rol spelen, weet Dorien. Vorig jaar volgde zij het traject ‘deskundigheidsbevordering armoede en schulden’ van de lokale coalitie Kansrijke Start Borsele. In deze coalitie werken verschillende organisaties, zoals de jeugdgezondheidszorg, verloskundigen, kraamzorg, maar ook (medisch) maatschappelijk werk en de pop-poli al jaren goed samen. Dat gebeurt onder meer in het multidisciplinair overleg (MDO) waar complexe casussen worden besproken.
In het MDO kwam soms ook het thema armoede en schulden op tafel. “Het was al een aandachtspunt in de gemeente Borsele: hoe bereik je mensen die te maken hebben met geldzorgen?”, vertelt beleidsmedewerker Liza Slager. “We zijn gaan peilen of professionals binnen Kansrijke Start ook behoefte hadden aan deskundigheidsbevordering op dit gebied.”
Dat bleek het geval. Allereerst werd tijdens een coalitiebijeenkomst over Armoede & geldzorgen besproken waar de professionals zelf behoefte aan hadden. Er bleken drie belangrijke thema’s te leven: hoe signaleer je armoede en schulden, hoe maak je dit op een goede manier bespreekbaar en hoe kun je het gezin doorverwijzen zodat ze op de juiste manier hulp en ondersteuning kunnen krijgen, als dat nodig is?
Heftig verhaal
Borsele besloot deel te nemen aan het project ‘Impuls Preventie van Geldzorgen voor coalities Kansrijke Start’ van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid. Dit project wordt uitgevoerd door Pharos. Hun training ‘Sensitief werken in de eerste duizend dagen’ sloot het beste aan bij de wensen van de professionals. De training is aangepast naar het thema geldzorgen door samen te werken met een ervaringsdeskundige van ‘Sterk uit Armoede’.
Aan de training namen professionals deel vanuit verschillende organisaties en achtergronden, die op verschillende manieren en momenten met jonge gezinnen te maken krijgen. Die mix vergroot het leereffecten en zorgt er daarnaast voor dat professionals elkaar makkelijker en beter weten te vinden.
Dorien was onder de indruk van het verhaal van de aanwezige ervaringsdeskundige. “Zij had in haar leven te maken gehad met onder meer verslaving, dakloosheid en armoede. Een heftig verhaal dat we in onze praktijk niet zo vaak voorbij zien komen. Wat mij is bijgebleven is dat je eigen achtergrond, het huishouden waarin je bent opgegroeid, gevolgen kunnen hebben voor de rest van je leven. Dat geldt voor ons allemaal, iedereen heeft zijn of haar eigen rugzakje. Als je veel hebt meegemaakt en tal van zorgverleners langs hebt zien komen, houden mensen soms de hulp af en vertellen ze niet wat er speelt. Het is goed om je daar bewust van te zijn.”
Is dat wel mijn taak?
Het lastige is dat financiële problemen lang niet altijd direct zichtbaar zijn. Zo hoeft een gezin echt niet op een kale betonnen vloer en met kapotte spullen te leven. Het kan best zo zijn dat er mooie spulletjes zijn, maar dat deze op afbetaling zijn gekocht. Er zijn verschillende risicofactoren voor armoede, waaronder eenoudergezinnen, verslaving, werkloosheid, psychische problemen of een kwetsbare gezondheid.
“Wie ben jij nou eigenlijk om je te bemoeien met de financiële situatie in een gezin? Is dat wel mijn taak? Je zou bijna zeggen: juist wel. ”
Liza Slager, beleidsmedewerker Kansrijke Start Borsele
Als er een vermoeden is van geldzorgen of andere problemen, kun je dat zeker op een goede manier ter sprake brengen. “Wie ben jij nou eigenlijk om je te bemoeien met de financiële situatie in een gezin? Is dat wel mijn taak? Je zou bijna zeggen: juist wel. Je kunt namelijk echt wat betekenen voor (aanstaande) ouders door serieus aandacht te hebben voor geldproblemen, armoede en schulden”, aldus Liza. “Het gaat om sensitief werken, om open vragen te stellen en aan te sluiten bij de persoon die tegenover je zit. Je hebt een vertrouwensrelatie met iemand en je wilt die relatie niet schaden. Maar tegelijkertijd wil je je zorgen niet onbenoemd laten. Daarom is het heel belangrijk om te weten hoe je daarover in gesprek kunt gaan.”
Gesprek oefenen
Tijdens de training werd er geoefend met een acteur die zich inleefde in verschillende achtergronden. Deelnemers aan de training werden niet verplicht, maar wel uitgenodigd om zo’n gesprek te oefenen. “Dat was best spannend, maar ook ontzettend leerzaam”, zegt Dorien. Belangrijk was dat de professionals zich veilig voelden en in alle openheid het gesprek durfden voeren. Dorien: “Je stelt je best kwetsbaar op. We kregen vooral erg goede feedback op hoe je vragen overkomen, wat voor effect jouw toon kan hebben op iemand. Dat was ontzettend boeiend. Je kunt bijvoorbeeld het beste eerlijk zijn. ‘Ik zie dat je huis niet zo schoon is en dat daar een stapel ongeopende brieven ligt. Zou je wat meer willen vertellen over je financiële situatie? Kan ik je ergens bij helpen?’”
Verbloemen
Als verloskundige voert Dorien vaak persoonlijke gesprekken met haar cliënten. Nu heeft ze ook meer vertrouwen in het gesprek over geldzorgen. “Niet iedereen wil geholpen worden en soms weten mensen hun problemen goed te verbloemen. Maar dat je er alert op bent én weet naar wie je door kunt verwijzen is heel belangrijk.” Vervolgens is het maatwerk om te kijken wat iemand nodig heeft. Liza: “Dan helpt het dat de professionals het lokale netwerk kennen, elkaar makkelijk kunnen vinden en weten van initiatieven die er zijn, zoals bijvoorbeeld Stichting Babyspullen.”
Met het deskundigheidstraject rondom armoede en schulden, hoopt de Kansrijke Start coalitie in Borsele dat professionals zich gesteund voelen en nog beter weten waar ze terechtkunnen. Als vervolg op de trainingen, zodat het onderwerp blijft terugkomen, krijgt geldzorgen aandacht in het MDO dat een keer in de zes weken plaatsvindt. Hier schuift binnenkort iemand aan van schuldhulpverlening en het Leger des Heils. Het MDO is daarmee ook een centrale plek om ervaringen en tips uit te wisselen en zo gezinnen naar de beste vorm van hulp te begeleiden.