Voor veel ouders is het heel lastig om direct feedback te geven over zorg, om ideeën aan te leveren via officiële kanalen of om ervaringen spontaan of via enquêtes te delen. Terwijl hun verhalen van groot belang zijn om goed beleid te maken en de juiste dingen te doen binnen Kansrijke Start. De vorm van spiegeltrajecten sluit aan bij ouders die rust, vertrouwen en ruimte nodig hebben om hun verhaal te doen. Bijvoorbeeld omdat hun vertrouwen al vaak is beschaamd, zij zich niet veilig voelen, of omdat het zorgsysteem voor hen ingewikkeld is.

Tijdens een spiegelbijeenkomst krijgen ouders de ruimte om te vertellen  over hun ervaringen met de opvoeding en de ondersteuning die ze daarbij kregen tijdens de eerste 1000 dagen. Het is een begeleid interview met een groep ouders waarbij zorgverleners, managers en beleidsmakers toehoorders zijn. De toehoorders reageren tijdens het interview niet. Zo krijgen aanwezigen de kans heel bewust naar de ervaringen te luisteren, ervan te leren en aspecten ervan te integreren in hun werk.

Zo’n spiegelbijeenkomst is onderdeel van een spiegeltraject, een cyclisch proces waarbij ouders en professionals stapsgewijs steeds meer tot samenwerking komen. In dit geval staan ouders centraal die in kwetsbare omstandigheden hun kinderen opvoeden. De ervaring is dat bij deze ouders gebrek aan vertrouwen in de systemen vaak een rol speelt. Hun welbevinden staat vaak onder druk.  De wijze van gespreksvoering en samenwerking sluit juist bij hen goed aan. Ze voelen zich gehoord doordat vragen in een begrijpelijke taal worden gesteld, en er gebruik wordt gemaakt van de technieken van uitgebreid samenvatten en aandachtig luisteren.

Een spiegeltraject helpt je te onderzoeken of je het juiste doet voor ouders en opvoeders. Als je als coalitie iets wilt veranderen, is de samenwerking met ouders cruciaal. Dit vraagt om vertrouwen, beter aansluiten bij ouders en aandacht voor hun welbevinden. Bij het maken van keuzes en beslissingen binnen Kansrijke Start is de inbreng van ouders en mede-opvoeders uit de wijk essentieel, net als samenwerking met informele en welzijnspartijen. Het spiegeltraject is een middel om een duurzame verandering in gang te zetten richting bottom-up werken en een inclusieve pedagogische basis.

Spiegeltrajecten zorgen ervoor dat er aandachtig wordt geluisterd naar vaders, moeders en mede-opvoeders. Centraal staat een begeleid kringgesprek, een groepsinterview door een getrainde gespreksleider. De gespreksleider luistert aandachtig en vat uitgebreid samen, door bijna letterlijk de woorden van de ouders die aan het woord zijn te herhalen. Ze verifieert daarmee bij de ouders of zij hen goed heeft gehoord. De gespreksleider brengt hierdoor nadrukkelijk rust in het gesprek. Hierdoor ontstaat er ruimte voor de verhalen waardoor ook de regie bij de ouders blijft. Toehoorders -zorgprofessionals, managers, beleidsmakers en informele zorgpartijen- zitten in een kring om de ouders en luisteren samen. Het is live feedback; samenwerkingspartners zitten op hun handen en nemen te tijd om te luisteren. Ze mogen tijdens het interview niet reageren. Door aandachtig te luisteren komen de verhalen binnen. Dit leidt tot meer begrip voor de situatie waarin ouders opvoeden.

De toehoorders is een zorgvuldig samengestelde groep. Ze hebben samen de mogelijkheid om iets te veranderen op het gebied van kansen voor ouders en hun kinderen, en hebben daarnaast afzonderlijk hun eigen rol. Het zijn professionals met wie de ouders te maken hebben, maar ook de managers van deze professionals die voorwaarden kunnen helpen scheppen. Ook zij die invloed hebben op de beslissingen zijn als toehoorder aanwezig, zoals de beleidsmakers en een wethouder. Doordat gezamenlijk luisteren verbindend werkt, helpt het om vervolgens stapsgewijs te werken aan verbeteringen binnen Kansrijke Start. De eerste stap na het spiegelgesprek en de terugkombijeenkomst met de toehoorders is om met ouders verder in gesprek te gaan over wat nodig is, en met hen samen te werken aan verbeterplannen.

“Ik voelde me voor het eerst echt gehoord door mensen uit de geboortezorg, het is een hele opluchting”
deelnemer aan een spiegelgesprek

Juist de ouders wiens welbevinden door hun leefomstandigheden onder druk staat en ouders voor wie de systemen voor inspraak niet goed werken, voelen zich binnen een spiegeltraject vaak echt gehoord. De methode is speciaal geschikt voor mensen met weinig vertrouwen, om hen de kans te geven zich uit te spreken in aanwezigheid van een publiek.

Uitkomsten

Ieder spiegeltraject en dat wat eruit voortkomt is uniek. Juist omdat je met vaders, moeders, mede opvoeders en informele steunfiguren uit je eigen wijk bepaalt wat belangrijk is jullie situatie. Het is een wederkerig proces waarbij inwoners en professionals elkaar en elkaars werelden beter leren kennen. Met een spiegeltraject kun je toewerken naar wat we bedoelen met inclusief co-creëren: samenwerken met ouders vanuit empathie en gedeelde invloed. Hierbij betrek je vanaf het begin mensen om wie het gaat, laat je hun ervaringskennis meetellen in het ontwerp en neem je samen beslissingen over vorm en inhoud van een activiteit, beleid of een werkwijze. Verschillende uitkomsten van deze spiegeltrajecten zijn met ouders samen ontwikkeld en opgezet: een adviesorgaan door ouders (een ouderraad), een extra bijeenkomst voor vaders over kraamzorg tijdens vader-groepsbijeenkomsten, een moeder-groep met de door moeders gekozen naam New mom club; een ouderkamer voor en door ouders, activiteiten voor vaders met hun kinderen, en een cursus sensitief werken voor professionals.

“Het is goed dat professionals de informatie uit eerste hand meekrijgen. Je kunt een folder maken waarin je schrijft dat ouders belangrijk zijn, maar dat heeft niet hetzelfde effect. Er is niks zo mooi als dat je zelf iets hoort en het klikt in je hoofd. Het verhaal horen van ouders zelf is het beste om het tussen de oren te krijgen.”
Programmamanager Gezonde en Kansrijke Start, GGD Amsterdam

Een spiegeltraject is een cyclisch proces van acht stappen dat coalities Kansrijke Start helpt om echt samen te werken met ouders die normaal niet snel hun stem laten horen. De ervaring leert dat een zorgvuldige voorbereiding essentieel is. Het traject combineert voorbereiding, spiegelgesprek, terugkoppeling en planvorming tot een krachtige start voor duurzame samenwerking.

In de Methode-beschrijving lees je wat maakt dat een spiegeltraject werkt, wat het oplevert, en de acht stappen waaruit een traject bestaat.

Download het methodeboek Spiegeltrajecten (pdf, 24MB)

Succesvolle trajecten ontstaan op een vruchtbare bodem van gedeeld commitment, met aandacht voor vertrouwen, relatieopbouw en wederzijdse verwachtingen. Het is belangrijk om te werken volgens de bedoeling: luisteren zonder oordeel en ruimte geven aan wat ouders echt willen delen. Pharos begeleidt coalities met werkvormen die de stappen ondersteunen en door bijeenkomsten met ouders en professionals te begeleiden, zodat de ervaringen van ouders structureel onderdeel worden van beleid en praktijk. Een volledig traject duurt gemiddeld vijf tot negen maanden.

Wil je meer weten? Neem dan contact door te mailen naar info@kansrijkestart.nl.